Author :
Abstract
Bu makalede Halit Ziya Uşaklıgil’in Aşk-ı Memnu romanında bakış, arzu, beden, mekân ve görsel temsil ilişkisi incelenmiştir. Çalışmada roman, yalnızca yasak aşk olay örgüsüyle sınırlanmamış; arzunun bakışlar, bedensel jestler, aynalar, kıyafetler, odalar, koridorlar ve anlatıcının odaklanma biçimleri aracılığıyla nasıl görünür kılındığı değerlendirilmiştir. Kuramsal çerçevede Freud’un bakma hazzı, Lacan’ın bakış kavrayışı, Berger’in görme biçimleri, Mulvey’in görsel haz tartışması, Girard’ın üçgen arzu yaklaşımı ve Foucault’nun gözetim kavramı işlevsel bir biçimde kullanılmıştır. Bulgular, romanda Bihter’in bedeninin arzunun temel görsel yüzeyi hâline getirildiğini, Behlül’ün bakışının arzuyu kışkırtan fakat sorumluluğu üstlenmeyen bir hareket alanı oluşturduğunu ve Nihal’in bakışının sezgisel tanıklık işlevi kazandığını göstermiştir. Yalı, oda, sofa, koridor ve pencere gibi mekânların arzuyu saklayan, çoğaltan ve sonunda ifşa eden görsel düzenekler olarak kullanıldığı belirlenmiştir. Genel olarak Aşk-ı Memnu’da bakışın, yalnızca karakterler arasındaki duygusal ve tensel çekimi görünür kılan bir unsur olmadığı; aynı zamanda bedeni anlamlandıran, mekânı dramatikleştiren ve arzunun yönünü belirleyen temel anlatı araçlarından biri olduğu ortaya konulmuştur. Roman boyunca bakış, Bihter’in bedenini arzunun merkezine yerleştirirken, Behlül’ün kararsız ve sorumluluktan kaçan tutumunu da görünür kılmıştır. Nihal’in sezgisel bakışı ise gizlenen ilişkinin açığa çıkmasında tanıklık işlevi üstlenmiştir. Bu çerçevede yalı, oda, koridor ve pencere gibi mekânlar, arzunun saklandığı, çoğaldığı ve sonunda ifşa edildiği görsel alanlara dönüşmüştür. Dolayısıyla romanda bakış, arzu ve mekân ilişkisi, trajik sonu hazırlayan estetik ve anlatısal düzenin temel bileşenlerinden biri hâline gelmiştir.
Keywords
Abstract
This article aims to investigate the nexus among gaze, desire, body, space and visibility in Halit Ziya Uaklgil's novel Ak- Memnu. This study is not only focused on the plot of this forbidden love story; it seeks to analyze the visuality of desire through a field of glances, bodily gestures, mirrors, clothing, rooms, corridors, the narrator's viewing strategies etc. Within a theoretical framework, the theories and methods like Freud's concept of pleasure of looking, Lacan's definition of gaze, Berger's way of seeing, Mulvey's issue of visual pleasure, Girard's theory of triangular desire and Foucault's concept of surveillance are functionaly used. As the result of this analysis, it is argued that Bihter's body functions as the most important surface of visibility for desire, Behll's gaze does not establish an assumed relation with the provokable desire-field through his glance, and Nihal's glance establishes an intuitive vision which acts as witnessing. The rooms, parlor, corridor, window and even the mansion are used as the most apparent means to reveal the concealed desire and the field it functions within. Throughout the article, it is concluded that the gaze not only stands as the factor making the emotional and bodily relation visible in the novel; but also plays one of the important role for making sense of body, dramatizing the space and directing the desire. The gaze is the reason for the focus on Bihter's body and Behll's irresponsible position; whereas Nihal's intuitive look takes place as an observer role between the two, and also as the key of exposing their hidden relations. The house, rooms, parlor, corridor and windows come to view as the visual arenas to hide and to display the desires.