Author :
Abstract
Depremler yıkıcı etkileri nedeniyle kısa sürede toplum düzenini derinden etkileyen doğal afetlerden biridir. Yerleşmeler ve demografileri de toplum düzeninin makro düzeydeki temel öğelerinden ikisidir. Bu çalışma, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin, ilin nüfusunun mekânsal dağılımı üzerindeki etkilerini mahalle ölçeğinde, coğrafi bakış açısıyla analiz etmektedir. Depremler, il sınırları içinde yer alan Nurhak–Göksun arasındaki Çardak Fayı ile Doğu Anadolu Fay Zonu’nun Gölbaşı–Türkoğlu (Pazarcık) segmenti üzerinde gerçekleşmiş ve bu bölgelerde yüksek düzeyde hasara neden olmuştur. Hasar tespit verilerine göre yıkılmış, acil yıktırılacak ve ağır/orta hasarlı binalar özellikle bu fay hatlarının geçtiği mahallelerde yoğunlaşmıştır. Çalışmada, TÜİK’ten temin edilen 2014–2023 dönemi mahalle bazlı nüfus verileri, e-Devlet üzerinden elde edilen hasar tespit bilgileri ve AFAD’dan sağlanan geçici barınma merkezi (konteyner kent) nüfus verileri birlikte değerlendirilmiş; Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile haritalandırılarak mekânsal örüntüler ortaya konmuştur. Nüfus değişimlerinin istatistiksel anlamlılık testleri, nüfus hareketliliği ile ilişkili faktörleri belirlemek için korelasyon analizi gibi istatistiksel yöntemler uygulanmıştır. Bulgular, depremlerin neden olduğu nüfus hareketlerinin rastlantısal değil, afet öncesi dönemde mevcut olan yapısal ve sosyal kırılganlıkların kaçınılmaz bir sonucu olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, büyük ölçekli bir afetin bir ilin demografik yapısındaki mekânsal örüntüyü nasıl ve hangi ölçüde yeniden şekillendirdiğini istatistiksel kanıtlarla ortaya koyarak afet sonrası nüfus hareketliliğinin anlaşılmasına ve yönetimine katkı sağlamaktadır.
Keywords
Abstract
Earthquakes are one of the natural disasters profoundly disrupt social order due to their rapid and destructive effects. Settlements and their demographics are two fundamental macro-scale components of societal order. This study examines, from a geographical perspective, how the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes reshaped the neighborhood-level spatial distribution of the province’s population. The main ruptures were on the Çardak Fault (Nurhak–Göksun) and the Gölbaşı–Türkoğlu (Pazarcık) segment of the East Anatolian Fault Zone, both within the provincial boundaries, where damage was most severe. Damage-assessment records show that buildings classified as collapsed, slated for urgent demolition, or heavily to moderately damaged clustered, particularly in neighborhoods transected by these faults. In this study, neighborhood-level population data from TurkStat (TÜİK) for 2014–2023, damage assessment information retrieved via the e-Government portal, and population counts from temporary accommodation centers (container cities) reported by AFAD were jointly evaluated. Geographic Information Systems (GIS) were used to map these datasets, revealing clear spatial patterns. We applied statistical tests of population change and correlation analyses to identify factors associated with population mobility. The findings indicate that earthquake-related population movements were not random, but reflected preexisting structural and social vulnerabilities. In this respect, the study advances the understanding and management of post-disaster population mobility by providing statistical evidence on how, and to what extent, a large-scale disaster reconfigures the demographic geography of a province.
